Een paniekaanval komt vaak onverwacht en voelt voor veel mensen alsof er iets ernstig mis is met hun lichaam. Het hart bonst, de ademhaling versnelt en er ontstaat een gevoel van controleverlies. Dat is beangstigend, maar het is goed om te weten dat paniekaanvallen op zichzelf niet gevaarlijk zijn en dat er behandelingen bestaan die echt verschil maken. In dit artikel leggen we uit wat een paniekaanval is, wanneer er sprake kan zijn van een paniekstoornis en welke aanpak bij Mavera GGZ in Rotterdam wordt ingezet.
Wat gebeurt er tijdens een paniekaanval?
Een paniekaanval is een plotselinge golf van intense angst die binnen enkele minuten een piek bereikt. Het lichaam schakelt over op een soort overlevingsstand, ook wel de vecht-vluchtreactie genoemd, terwijl er geen direct gevaar is.
Lichamelijke symptomen die vaak voorkomen:
- Hartkloppingen of een bonzend hart
- Kortademigheid of een benauwd gevoel
- Duizeligheid of een licht gevoel in het hoofd
- Trillen of beven
- Zweten
- Tintelingen in handen of voeten
- Misselijkheid of een vervelend gevoel in de maag
- Een drukkend of beklemmend gevoel op de borst
Cognitieve symptomen spelen minstens zo’n grote rol:
- De angst om de controle te verliezen
- De angst om “gek te worden”
- Een sterk gevoel van onwerkelijkheid, alsof je los staat van jezelf of je omgeving
- De angst om dood te gaan, ook al is er medisch niets aan de hand
Deze combinatie van lichamelijke sensaties en de gedachten die daarbij ontstaan, maakt een paniekaanval zo overweldigend. Het brein interpreteert onschuldige lichamelijke signalen als een teken van levensgevaar, waardoor de angst zichzelf versterkt.
Belangrijk: laat lichamelijke klachten altijd nakijken
Plotselinge pijn op de borst of klachten die anders of heftiger aanvoelen dan je gewend bent, moeten altijd medisch beoordeeld worden. Paniekklachten kunnen lijken op symptomen van bijvoorbeeld hartproblemen. Twijfel je, of voel je je ernstig onwel, bel dan 112 of ga naar de huisartsenpost. Het is altijd verstandig om eerst lichamelijke oorzaken te laten uitsluiten voordat de klachten als paniek worden geduid.
Eenmalige paniekaanval of paniekstoornis?
Een paniekaanval op zich is geen stoornis. Veel mensen maken weleens een paniekaanval mee, bijvoorbeeld door stress, slaaptekort of een ingrijpende gebeurtenis, zonder dat dit terugkeert.
Er kan sprake zijn van een paniekstoornis, in de praktijk wordt dit altijd vastgesteld als een voorlopige DSM-5 classificatie door een bevoegde behandelaar, wanneer er behalve herhaalde paniekaanvallen ook sprake is van:
- Aanhoudende angst voor een volgende aanval, vaak wekenlang
- Gedragsverandering om aanvallen te voorkomen, zoals het vermijden van bepaalde plekken, activiteiten of inspanning
- Voortdurende zorgen over de gevolgen van een aanval, zoals flauwvallen, een hartaanval krijgen of de controle verliezen in het openbaar
Dit onderscheid is belangrijk, want de angst voor een volgende aanval houdt de klachten vaak langer in stand dan de aanvallen zelf.
De vicieuze cirkel: angst voor de angst
Wat een paniekstoornis in stand houdt, is meestal niet de aanval zelf, maar de angst voor de angst. Iemand voelt een onschuldige lichamelijke sensatie, zoals een licht duizelig gevoel, en interpreteert dit meteen als het begin van een nieuwe aanval. Die gedachte verhoogt de spanning, waardoor de lichamelijke sensaties juist toenemen en de aanval zich als het ware vanzelf voltrekt.
Door vervolgens bepaalde situaties te gaan vermijden, zoals drukke winkels, het openbaar vervoer of sporten, blijft het lichaam nooit leren dat de sensaties ongevaarlijk zijn. Zo houdt vermijding de klachten juist in stand.
Wat helpt echt: de behandeling bij Mavera GGZ
Bij Mavera GGZ in Rotterdam werken we volgens bewezen effectieve methoden om paniekklachten aan te pakken. Het uitgangspunt is dat je leert begrijpen wat er in je lichaam en je hoofd gebeurt, en dat je stap voor stap weer vertrouwen opbouwt.
Cognitieve gedragstherapie (CGT) vormt vaak de basis van de behandeling. Hierin leer je de angstige gedachten herkennen die een paniekaanval erger maken, en leer je deze te toetsen aan de werkelijkheid.
Geleidelijke exposure aan lichamelijke sensaties is een kernonderdeel. Onder begeleiding leer je op een veilige manier wennen aan sensaties zoals hartkloppingen of duizeligheid, bijvoorbeeld door gerichte oefeningen. Het doel is dat je lichaam en brein ervaren dat deze sensaties vervelend kunnen zijn, maar niet gevaarlijk.
In sommige gevallen wordt dit gecombineerd met farmacotherapie onder begeleiding van onze psychiater, bijvoorbeeld wanneer de klachten dusdanig ernstig zijn dat therapie alleen lastig op gang komt. Medicatie wordt altijd op maat besproken en is nooit een doel op zich.
Voor mensen die liever vanuit huis starten, bieden we ook online therapie aan, waarbij dezelfde bewezen technieken op afstand worden toegepast.
Hoe ziet het traject eruit?
Voor specialistische GGZ-zorg is een verwijzing van de huisarts nodig. Na de verwijzing volgt een intakegesprek waarin we samen in kaart brengen wat er speelt en welke aanpak het beste past. Behandelaren zijn BIG-geregistreerd en werken nauw samen met onze psychiater wanneer dat nodig is.
Bij Mavera GGZ bieden we zorg in het Nederlands, Turks, Engels, Oekraïens, Pools, Oeigoers en Arabisch, zodat je je klachten kunt bespreken in de taal waarin je je het prettigst voelt.
Tot slot
Paniekaanvallen voelen overweldigend, maar zijn op zichzelf niet gevaarlijk en goed te behandelen. Door te leren begrijpen wat er gebeurt en stap voor stap de angst voor de angst te doorbreken, herwinnen veel mensen grip op hun dagelijks leven. Heb je twijfels over lichamelijke klachten, raadpleeg dan altijd eerst je huisarts of bel bij acute nood 112.
Wil je weten of behandeling bij Mavera GGZ iets voor jou is? Neem contact op via 010–254 38 96 of info@maveraggz.nl. We zijn gevestigd aan de Rozenlaan 115 in Rotterdam.
De informatie in dit artikel is algemeen en vervangt geen individuele diagnostiek, indicatiestelling of poliscontrole. Of behandeling passend en vergoedbaar is, wordt individueel beoordeeld.
Trefwoorden
